خبرگزاری مهر - گروه جامعه:
بازار آمپول های لاغری در فضای مجازی، جایی میان وعده کاهش وزن چندکیلویی در چند روز و تبلیغ اندامی ایده آل، به محلی برای عرضه داروهای قاچاق و جعلی تبدیل گشته است؛ بازاری که در آن، تصاویر قبل و پس از مصرف، روایتهای اغواکننده بلاگرها و ادعاهای بی پشتوانه درباره ی اثربخشی و بی عارضه بودن داروها، گاهی جای نسخه پزشک و نظارت دارویی را می گیرند. در سوی دیگر این تبلیغات، مصرف کنندگانی قرار دارند که از عوارض جسمی می گویند و پرونده هایی که ابعاد تجاری و غیرقانونی این بازار را آشکار می کند.
در یکی از این پرونده ها، ماموران پلیس امنیت اقتصادی تهران بزرگ با شناسایی اشخاصی که بصورت
سازمان یافته در زمینه
فروش داروهای قاچاق و بدون مجوز لاغری فعالیت می کردند، مقادیر قابل توجهی دارو کشف کردند. در جریان رسیدگی قضایی به یکی از این پرونده ها، ارزش اولیه اقلام مکشوفه از منزل
متهم سه میلیارد تومان اعلام شد؛ رقمی که بنا بر توضیحات طرح شده در جلسه بازجویی، فقط به داروهای کشف شده در همان مرحله مربوط است، نه لزوماً مجموع فروش احتمالی در مدت فعالیت.
اما آن چه این پرونده را از یک کشف کالای قاچاق فراتر می برد، تنها ارزش ریالی داروها نیست؛ بلکه شیوه ورود آنها به بازار، تبلیغات گسترده در رسانه های اجتماعی، ادعای واردات از خارج کشور و خطر مصرف داروهایی است که اصالت، شرایط نگهداری و ایمنی آنها امکان دارد قابل تأیید نباشد.
سه میلیارد تومان داروی مکشوفه؛ ادعای مصرف شخصی در مقابل مستندات فروش
در قسمتی از جلسه بازجویی،
مهدی صانعی، بازجو دادسرای جرائم پزشکی ضمن اشاره به مستندات بازرسی منزل، تبلیغات انتشار یافته در فضای مجازی و اقلام دارویی کشف شده، افترا نگهداری و عرضه داروهای لاغری قاچاق را به متهم تفهیم می کند.
متهم در پاسخ، ابتدا مدعی می شود داروها برای مصرف شخصی و به سبب ابتلای خود به دیابت نگهداری می شده اند؛ ادعایی که با پرسش های بازجو درباره ی تعداد داروها، فروش آنها و تبلیغات منتسب به متهم مواجه می شود.
بازپرس ضمن اشاره به محتوای یک کانال تلگرامی و فیلم هایی که بنا بر توضیحات جلسه، محل نگهداری داروها را به منزل متهم مرتبط می کرد، می پرسد اگر داروها برای مصرف شخصی بوده اند، چرا برای فروش عرضه شده اند و چرا درباره ی فروش مقادیر قابل توجه دارو و دریافت مبالغ سنگین مستنداتی وجود دارد؟
متهم در ادامه، انتساب کانال و فعالیتهای فروش به خویش را انکار می کند و احتمال می دهد برایش پاپوش درست کرده باشند. با این وجود، در قسمت دیگری از بازجویی، توضیحاتی درباره ی ورود داروها بوسیله بستگان و مسافران خارجی ارایه می دهد؛ اظهاراتی که با ادعای اولیه مصرف شخصی هم خوانی ندارد.
بر اساس آن چه در جلسه مطرح می شود، متهم می گوید یکی از بستگانش در انگلیس داروخانه داشته و او را وارد این فعالیت نموده است. وی همین طور از سفرهای خود به خارج از کشور برای تهیه دارو و پرداخت هزینه سفر و بلیت به اشخاصی سخن می گوید که داروها را بصورت چمدانی وارد ایران می کرده اند.
صانعی در پاسخ تاکید می کند که ورود مسافری کالا، حتی در صورت پرداخت هزینه به مسافران، مجوزی برای واردات تجاری دارو نیست. بگفته او، کالایی که بصورت چمدانی و خارج از چارچوب قانونی وارد کشور شود، نمی تواند فقط با ادعای تهیه از یک داروخانه خارجی، واجد اصالت و ایمنی تأییدشده تلقی شود.
در بخش دیگری از جلسه، موضوع پرداخت وجه به برخی چهره های شناخته شده فضای مجازی برای تبلیغ آمپول های لاغری نیز مطرح می شود. متهم در توضیحات خود، هدف از این اقدامات را کسب درآمد عنوان می کند و می گوید از غیرقانونی بودن این فعالیتها آگاهی نداشته است.
مجموع این اظهارات، در کنار مستندات طرح شده از جانب مقام قضایی، پرسش مهمی را پیش می کشد: آیا با داروهایی مواجهیم که فقط برای مصرف شخصی تهیه شده اند یا شبکه ای از تأمین، تبلیغ و فروش تجاری در پشت پرده فعالیت داشته است؟ پاسخ نهائی به این پرسش، به بررسی مستندات و تصمیم مرجع قضایی بستگی دارد؛ اما آن چه در جلسه بازجویی آشکار می شود، ابعاد پیچیده تر بازار داروهای لاغری در فضای مجازی است.
از وعده کاهش وزن سریع تا تبلیغات گمراه کننده
بازار آمپول های لاغری در رسانه های اجتماعی، تنها بر فروش مستقیم استوار نیست؛ قسمتی از این بازار با تولید محتوای تبلیغاتی و استفاده از تجربه های شخصی شکل می گیرد. ویدئوهایی که در آنها افراد از کاهش وزن چندکیلویی در یک هفته سخن می گویند، یا صفحاتی که کاهش وزن چشم گیر در مدت کوتاه را بدون عارضه معرفی می کنند، می توانند مخاطب را به مصرف خودسرانه دارو تشویق کنند.
در یکی از ویدیوهای بازسازی شده در این گزارش، فردی بعد از تزریق اولین دوز آمپول لاغری، از کاهش حدود شش کیلوگرم وزن در یک هفته می گوید. در نمونه ای دیگر، تبلیغ کننده از کاهش ۱۰ کیلوگرم وزن طی یک ماه سخن می گوید و مخاطبان را به ثبت نظر و دریافت اطلاعات بیشتر دعوت می کند.
چنین روایت هایی، خصوصاً زمانیکه با تصاویر تغییر اندام و تاکید بر بی عارضه بودن دارو همراه می شوند، این تصور را ایجاد می کنند که کاهش وزن سریع، آسان و برای همه افراد امکانپذیر است.
با این حال، یک تجربه شخصی، حتی اگر واقعی باشد، نمی تواند مبنای ارزیابی ایمنی و اثربخشی یک دارو برای دیگران قرار گیرد. وضعیت سلامت، بیماریهای زمینه ای، داروهای مصرفی و شرایط هر فرد در تصمیم گیری درمانی اهمیت دارد؛ موضوعی که در محتوای تبلیغاتی اغلب به حاشیه رانده می شود.
از سوی دیگر، همه صفحات فعال در این عرصه الزاماً فروشنده واقعی دارو نیستند. برخی مصرف کنندگان در روایتهای خود از پرداخت پول به صفحات مجازی و دریافت نکردن دارو نیز سخن می گویند؛ موضوعی که نشان میدهد مخاطب امکان دارد نه فقط با خطر مصرف فرآورده نامطمئن، بلکه با کلاهبرداری مالی نیز مواجه شود.
وقتی مصرف کننده از عوارض می گوید
در میان روایتهای گردآوری شده از مصرف کنندگان، نگرانی درباره ی عوارض جسمی جایگاه برجسته ای دارد. تعدادی از آنها از تهوع، دردهای شدید شکمی و مشکلات گوارشی می گویند و برخی دیگر، مشکلاتی را مطرح می کنند که بگفته خودشان، بعد از مصرف آمپول های لاغری با آن رو به رو شده اند.
سارا، ۳۲ ساله، یکی از اشخاصی است که از آشنایی با یک کانال تلگرامی و تهیه آمپول لاغری بوسیله آن سخن می گوید. به روایت او، فروشنده با تعریف از دارو و ادعای تهیه آن از انگلیس، اعتمادش را جلب کرده است.
سارا می گوید بعد از تزریق دارو، گرفتار تهوع شدید و درد شکمی شده؛ دردهایی که خواب را برای چند روز از او گرفته و در نهایت سبب رجوع اش به پزشک شده است. وی در ادامه روایت خود، از تشخیص سرطان پانکراس بعد از انجام بررسی های پزشکی خبر می دهد.
ترانه، مصرف کننده دیگری است که می گوید بعد از مدتی استفاده از آمپول های لاغری، با تشخیص توده و سپس سرطان بدخیم روبرو شده است. وی همینطور از پیام هایی می گوید که به ادعای خودش، از جانب اشخاصی با تجربه های مشابه دریافت کرده؛ از مشکلات کیسه صفرا و تیروئید گرفته تا اختلالات گوارشی و بینایی.
این روایت ها، از شدت نگرانی مصرف کنندگان درباره ی دستاوردهای مصرف این داروها حکایت دارند؛ اما از نظر پزشکی، صرف وقوع یک بیماری بعد از مصرف دارو برای اثبات رابطه علت و معلولی کافی نیست. تشخیص این که یک دارو در بروز یا وخامت بیماری نقش داشته است، نیازمند بررسی تخصصی، سوابق پزشکی، نتایج آزمایش ها و ارزیابی علمی است.
با این حال، همین روایتها یک اخطار جدی را برجسته می کنند: تهیه دارو از منابع نامطمئن و تزریق آن بدون ارزیابی پزشکی، می تواند فرد را در معرض خطرهایی قرار دهد که قبل از مصرف از آنها آگاهی نداشته است.
پزشک متخصص: داروهای لاغری شمشیری دولبه اند
محمدرضا مهاجری طهرانی، فوق تخصص غدد و متابولیسم، در توضیحات خود درباره ی داروهای تزریقی کاهش وزن تاکید می کند که این داروها باید با تجویز پزشک و بعد از بررسی شرایط بیمار استفاده شوند.
به گفته این متخصص، قبل از تجویز داروهای لاغری، باید وضعیت بیمار از نظر اضافه وزن و عوارض در رابطه با آن، همچون فشار خون بالا، دیابت، کبد چرب و اختلالات تنفسی در رابطه با خواب بررسی شود. همینطور برخی بیماریها و شرایط پزشکی می توانند استفاده از این داروها را محدود یا نامناسب کنند.
بنابراین، نمی توان دارویی را که برای یک بیمار و با عنایت به شرایط خاص او تجویز شده است، بدون ارزیابی به فرد دیگری سفارش کرد. خرید یک قلم دارو جهت استفاده چند نفر از اعضاء خانواده نیز، حتی اگر سوزن تزریق تعویض شود، می تواند خطر انتقال عفونت را به همراه داشته باشد.
مهاجری طهرانی با تاکید بر ضرورت رعایت اصول ایمنی تزریق، اخطار می دهد که استفاده مشترک از قلم های تزریقی امکان دارد سبب انتقال ویروس هایی مانند هپاتیت شود. بر همین اساس، ارزیابی اولیه بیمار، تجویز پزشک و رعایت اصول صحیح مصرف، بخش جدایی ناپذیر درمان با این داروهاست.
نکته دیگر، شرایط نگهداری فرآورده های تزریقی است. برخی داروها به دمای مشخص و زنجیره سرد نیاز دارند. اگر دارو در راه انتقال، همچون هنگام جابه جایی در چمدان، در معرض دمای نامناسب قرار گیرد، امکان دارد کیفیت و اثربخشی آن تحت تاثیر قرار بگیرد. در مورد دارویی که اصالت و شرایط حمل آن مشخص نمی باشد، مصرف کننده راه مطمئنی برای اطمینان از کیفیت محصول در اختیار ندارد.
در واقع، مساله تنها این نیست که دارو از کدام کشور آمده یا نام چه برندی روی بسته بندی آن درج شده است؛ بلکه باید مشخص باشد فرآورده دقیقا چیست، از چه مسیری وارد شده، چه شرایطی را در حمل و نقل و نگهداری پشت سر گذاشته و آیا اصالت و کیفیت آن از جانب مراجع صلاحیت دار تأیید شده است یا خیر.
یک اخطار درباره ی نسبت دادن بیماری به دارو
در روایتهای انتشار یافته از جانب برخی مصرف کنندگان، بیماری هایی مانند سرطان، مشکلات تیروئید، اختلالات بینایی و بیماریهای کیسه صفرا به مصرف آمپول های لاغری نسبت داده می شود.
با این حال، وجود چنین نگرانی هایی اهمیت نظارت بر بازار دارو، شفافیت در تبلیغات و رفتن به پزشک قبل از مصرف را دوچندان می کند. همینطور باید میان داروی دارای مجوز که با تجویز پزشک مصرف می شود و فرآورده قاچاق، جعلی یا بدون اصالت قابل احراز تفاوت قائل شد؛ چونکه خطرهای احتمالی این دو وضعیت لزوماً یکسان نیست.
پلیس امنیت اقتصادی: برخورد با شبکه های فروش داروهای غیرمجاز
سردار مهدی افشاری، رییس پلیس امنیت اقتصادی تهران بزرگ، در توضیحات خود از شناسایی گروهی خبر می دهد که بصورت سازمان یافته مبادرت به فروش داروهای قاچاق و بدون مجوز لاغری می کردند.
به گفته وی، ماموران پلیس با عنایت به تبلیغات گسترده در فضای مجازی، این گروه را شناسایی نمودند و بعد از هماهنگی با مقام قضایی، متهمان را دستگیر کردند. در جریان این اقدام نیز مقادیر قابل توجهی دارو کشف و ضبط شد.
افشاری ضمن اشاره به خطرات داروهای بدون مجوز برای سلامت افراد، از شهروندان می خواهد داروهای مورد نیاز خویش را از مجاری قانونی تهیه کنند. وی همین طور به افراد فرصت طلب و سودجو اخطار می دهد که پلیس مطابق قوانین و مقررات با فعالیتهای غیرقانونی در این عرصه برخورد خواهد نمود.
این اظهارات، بُعد دیگری از ماجرا را روشن می کند: مواجهه با بازار داروهای لاغری فقط به سفارش مصرف کنندگان برای احتیاط محدود نمی گردد، بلکه نیازمند شناسایی مسیرهای تأمین، شبکه های توزیع و شیوه های تبلیغ و فروش است.
بازار زیرزمینی؛ دارویی که اصالتش معلوم نیست
یکی از محورهای مهم طرح شده در جلسه بازجویی، امکان تشخیص داروی اصل از فرآورده جعلی یا غیرمجاز می باشد. در این بخش، به این نکته اشاره می شود که داروهای بدون اصالت امکان دارد از خارج کشور وارد شده باشند یا در داخل و خارج از مسیرهای قانونی تولید شده باشند و صرف شباهت ظاهری به نمونه اصلی، اصالت آنها را ثابت نمی کند.
به همین دلیل، ادعای فروشنده درباره ی خارجی بودن دارو یا تهیه آن از یک داروخانه در خارج از کشور، به تنهایی نمی تواند تضمین کننده سلامت محصول باشد. تشخیص اصالت و کیفیت، به اطلاعات قابل راستی آزمایی درباره ی محصول، زنجیره تأمین و بررسی مراجع ذی صلاح نیاز دارد.
از سوی دیگر، ورود دارو به کشور در قالب چمدانی و با هدف فروش تجاری، با واردات قانونی و تحت نظارت دارویی یکسان نیست. حتی اگر فروشنده مدعی باشد دارو را از منبعی معتبر تهیه کرده است، تا آن زمان که راه قانونی ورود و شرایط نگهداری آن قابل احراز نباشد، مصرف کننده نمی تواند فقط مبنی بر این ادعا به محصول اعتماد کند.
از رؤیای لاغری تا مسئولیت فروشنده و تبلیغ کننده
در این
پرونده، نقش تبلیغات فضای مجازی تنها به معرفی یک محصول محدود نمی گردد. هنگامی که فروشنده برای جلب مشتری به تبلیغات گسترده متوسل می شود و برای معرفی دارو به چهره های شناخته شده پول می پردازد، فعالیت از شکل تهیه دارو برای مصرف شخصی فاصله می گیرد و ابعاد تجاری آن برجسته تر می شود.
در چنین شرایطی، تبلیغ کننده نیز باید نسبت به ادعاهایی که درباره ی محصول مطرح می کند، دقت داشته باشد. شهرت در فضای مجازی، تجربه شخصی از کاهش وزن یا انتشار تصاویر پیش و بعد از مصرف، جایگزین تأیید علمی و مجوزهای ضروری جهت عرضه و تبلیغ دارو نیست.
برای مخاطبی که از افزایش وزن ناراضی است و بارها رژیم های مختلف را امتحان کرده، وعده کاهش وزن سریع می تواند وسوسه انگیز باشد. اما همین میل به رسیدن زودهنگام به اندام دلخواه، گاهی زمینه اعتماد به فروشندگانی را فراهم می آورد که نه وضعیت پزشکی خریدار را می دانند و نه لزوماً می توانند اصالت دارویی را که می فروشند، ثابت کنند.
پایان یک تبلیغ، شروع یک پرونده
پرونده داروهای لاغری قاچاق، تصویری از زنجیره ای را نشان میدهد که از تبلیغات فریبنده در شبکه های اجتماعی شروع می شود، به فروش داروهای بدون اصالت قابل احراز می رسد و سرانجام، پرسش هایی جدی درباره ی سلامت مصرف کنندگان و مسئولیت فعالین این بازار بوجود می آورد.
در یک سوی این زنجیره، فروشندگانی قرار دارند که باید درباره ی منشاء داروها، شیوه ورود و نحوه عرضه آنها پاسخ گو باشند؛ در سوی دیگر، مصرف کنندگانی هستند که امکان دارد تحت تاثیر وعده های کاهش وزن سریع، بدون بررسی تخصصی به سراغ داروهایی بروند که کیفیت و ایمنی آنها برایشان روشن نیست.
در این میان، روایت لطمه دیدگان، اظهارات متخصصان و اقدامات پلیس و دستگاه قضایی هر یک قسمتی از مساله را آشکار می کند؛ اما حل آن، به نظارت مؤثر بر زنجیره تأمین دارو، مواجهه با تبلیغات غیرمجاز، اطلاع رسانی علمی و دسترسی مردم به مسیرهای ایمن درمان نیاز دارد.
کاهش وزن، هرچند برای خیلی از افراد یک دغدغه جدی است، نباید به بهای اعتماد به تبلیغات بی پشتوانه تمام شود. در بازاری که اصالت دارو و صلاحیت فروشنده امکان دارد روشن نباشد، قبل از هر تصمیمی باید یک پرسش اساسی مطرح شود: آیا محصولی که مقرر است برای رسیدن به سلامت مصرف شود، خود از مسیرهای مطمئن و قابل تأیید به دست آمده است؟
منبع: ivakil.ir